قندهار دو راه است ، يكى معمور و آبادان ، و يكى بيابان كه خالى از باد سموم نيست و از راه معمور ، كاروان ، نود روز مىرود و چاپار از پنجاه روز و در شهر معمورش ، شهر * سجان ( - شجستان ) واقع است پادشاهان [ 35 ] عجم كه در قزوين و طهران مىنشسته‌اند و لشگر به قندهار مىفرستاده‌اند ، از راه * مشهد و هرات مىرفته‌اند و مىآمده‌اند ، و اين راه زياد معمور بود . قلعهء قندهار از بناهاى اسكندر است . پادشاه هندوستان به معمارى مهندسان فرانسه ، تجديد آن كرده ، * مستحكم كرده‌اند . مترجم گويد كه قلعه قندهار را نادرشاه خراب كرد و به جاى آن شهرى ساخت ، مرسوم به نادر آباد . و الحال افاغنه در آنجا * باشند . سبب استيلاى پادشاهان صفويه به قلعه قندهار طوايف افغان را كه امير تيمور گوركان از طرف شيروان كوچانيده و به قندهار آورد ، بعضى از آن طايفه به رسم ايلات در مترهات آنجا در كوچ و اقامت بودند و برخى در خرم آباد و قلعهء قندهار سكنى و * استراحت جسته ، و با والى هندوستان آشنا شده و همواره در اطراف به دزدى و چپاول و تطاول و ايذاى خلايق پرداخته [ 36 ] با قوت و توانائى ، گاه پادشاه هند را خدمت گذار و گاهى در سرحدات هند ، سرحد نگهدار بودند . تا آمدن شاه عباس ماضى و استيلاى او افسار آنها علاج‌پذير نگرديد . چون شاه عباس قلعه قندهار را از پادشاه هند انتزاع نموده و در تاريخ هزار و سى اختيار افاغنه به دست شاه عباس افتاد ، * شاه مزبور استحكام ( تمام ) به قلعهء قندهار داده ، توابع و الواحق آن را به درستى متصرف شده و با پادشاه هند ، صلح پايدار نمود . سرداران باعرضه و امين و كارگزاران در قلعهء قندهار نصب و تعيين كرده ، سرداران مزبور ، دست تطاول افاغنه را از آن ديار كوتاه كرده به ضابطه و نظام در قندهار فرمانروا و افاغنه كما ينبغى ، مطيع و فرمان‌پذير آمدند . طوايف افغانى كه تابع قندهارند ، دو فرقه بوده‌اند . يكى هزاره و يكى كه مذهب ايشان [ 37 ] تشيع بوده و افاغنه ديگر كه در تمامى شهر قندهار و حوالى آنجا بودند . نزديك به جماعت اوزبك ، سنى مذهب و ارمنى به شيعه تطاول و دست اندازى واقع شد و بارها تشكى به پادشاه صفويه نمودند و ايشان اعتبار نكرده ، بالاخره افغان شيعه ، مطيع سنى گشته ، داخل